Ulga termomodernizacyjna

Ulga termomodernizacyjna nie jest dotacją ani zwrotem kosztów. Jest odliczeniem: kwotę poniesionych wydatków odejmuje się od podstawy obliczenia podatku, a w przypadku ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych — od przychodu. Odliczenie obniża podstawę, od której liczy się podatek, a nie sam podatek — realna korzyść zależy więc od stawki, według której podatnik się rozlicza, i od tego, czy ma dochód pozwalający odliczenie wykorzystać.

Odliczyć można wyłącznie wydatki na przedsięwzięcie termomodernizacyjne w budynku mieszkalnym jednorodzinnym. Muszą więc być spełnione dwa warunki łącznie: właściwy rodzaj budynku i właściwy rodzaj przedsięwzięcia.

Z ulgi korzysta podatnik, który jest właścicielem lub współwłaścicielem budynku mieszkalnego jednorodzinnego i rozlicza się:

• na zasadach ogólnych, według skali podatkowej (PIT-36, PIT-37),
• według stawki liniowej (PIT-36L),
• ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych (PIT-28).

Prawa do ulgi nie daje samo zamieszkiwanie w budynku ani ponoszenie kosztów za kogoś. Najemca ani osoba finansująca remont u kogoś innego nie odliczy wydatku, jeżeli nie jest właścicielem albo współwłaścicielem budynku.

Budynek musi być oddany do użytku. Na dom w budowie ulgi nie ma — wydatki poniesione na etapie budowy nie stają się kosztem przedsięwzięcia termomodernizacyjnego tylko dlatego, że dotyczą ocieplenia czy instalacji.

Za budynek mieszkalny jednorodzinny uważa się budynek wolno stojący albo budynek w zabudowie bliźniaczej, szeregowej lub grupowej, służący zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, stanowiący konstrukcyjnie samodzielną całość, w którym dopuszcza się wydzielenie nie więcej niż dwóch lokali mieszkalnych albo jednego lokalu mieszkalnego i lokalu użytkowego o powierzchni całkowitej nieprzekraczającej 30% powierzchni całkowitej budynku.

Definicję warto sprawdzić przed poniesieniem wydatku, a nie przy wypełnianiu zeznania: przekroczenie progu powierzchni lokalu użytkowego albo wydzielenie trzeciego lokalu wyprowadza budynek poza zakres ulgi.

Definicję przedsięwzięcia termomodernizacyjnego bierze się nie z ustawy o PIT, tylko z ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do której art. 26h odsyła. Wymienia ona cztery rodzaje przedsięwzięć:

• ulepszenie, w wyniku którego następuje zmniejszenie zapotrzebowania na energię dostarczaną na potrzeby ogrzewania i podgrzewania wody użytkowej oraz ogrzewania do budynków mieszkalnych;
• ulepszenie, w wyniku którego następuje zmniejszenie strat energii pierwotnej w lokalnych sieciach ciepłowniczych oraz zasilających je lokalnych źródłach ciepła, jeżeli budynki mieszkalne, do których dostarczana jest z tych sieci energia, spełniają wymagania w zakresie oszczędności energii określone w przepisach prawa budowlanego lub podjęto działania mające na celu zmniejszenie zużycia energii dostarczanej do tych budynków;
• wykonanie przyłącza technicznego do scentralizowanego źródła ciepła, w związku z likwidacją lokalnego źródła ciepła, w wyniku czego następuje zmniejszenie kosztów pozyskania ciepła dostarczanego do budynków mieszkalnych;
• całkowita lub częściowa zamiana źródeł energii na źródła odnawialne albo zastosowanie wysokosprawnej kogeneracji.

Czwarty punkt jest tym, przez który do ulgi wchodzą instalacje fotowoltaiczne, kolektory słoneczne i pompy ciepła. Znaczenie pojęć porządkuje słowniczek.

Odliczeniu podlegają wydatki, które spełniają łącznie warunki:

• są wymienione w wykazie z rozporządzenia Ministra Inwestycji i Rozwoju z 21 grudnia 2018 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2489) — katalog jest zamknięty, a wydatek spoza wykazu nie wejdzie do ulgi, nawet jeśli jest technicznie uzasadniony;
• dotyczą przedsięwzięcia, które zostanie zakończone w okresie 3 kolejnych lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym poniesiono pierwszy wydatek;
• są udokumentowane fakturą wystawioną przez podatnika VAT niekorzystającego ze zwolnienia od tego podatku;
• nie zostały sfinansowane ani dofinansowane ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej lub wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej, ani zwrócone podatnikowi w jakiejkolwiek formie;
• nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, odliczone od przychodu na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym ani uwzględnione w związku z korzystaniem z innych ulg podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Gdy wydatek był opodatkowany podatkiem od towarów i usług, za kwotę wydatku uważa się kwotę płatności brutto. Nie dotyczy to sytuacji, w której podatek VAT został odliczony na podstawie ustawy o podatku od towarów i usług — wtedy odliczeniu w ramach ulgi podlega wyłącznie kwota netto.

Od 1 stycznia 2025 r. w wykazie wydatków stoją magazyn energii i magazyn ciepła wraz z infrastrukturą niezbędną do ich funkcjonowania oraz system zarządzania energią, a także ich montaż. Wprowadziło je rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 19 grudnia 2024 r. (Dz. U. poz. 1943). Nie powstał przy tym żaden osobny tytuł do odliczenia ani osobny limit: obowiązują wszystkie warunki opisane wyżej, łącznie z rodzajem budynku, fakturą, trzyletnim terminem, wspólną pulą 53 000 zł i zakazem odliczania kwoty pokrytej dotacją.

To samo rozporządzenie działa w drugą stronę: z wykazu wypadły kocioł gazowy kondensacyjny, kocioł olejowy kondensacyjny, zbiornik na gaz lub olej oraz przyłącze do sieci gazowej razem z ich montażem. Wydatki poniesione do 31 grudnia 2024 r. rozlicza się na starych zasadach; poniesione później — już nie.

Formalności wokół samego urządzenia — zgłoszenie do operatora sieci i wpływ magazynu na rozliczenie prosumenckie — opisuje strona magazyny energii — stan prawny.

Kwota odliczenia jest ograniczona do 53 000 zł. To limit na podatnika, obejmujący łącznie wszystkie realizowane przedsięwzięcia termomodernizacyjne we wszystkich budynkach, których podatnik jest właścicielem lub współwłaścicielem. Nie jest to limit roczny i nie jest to limit „na dom”.

Skutki są dwa. Kolejne przedsięwzięcia konkurują o tę samą pulę: ocieplenie ścian, wymiana kotła i magazyn energii mieszczą się w jednych 53 000 zł. A właściciel dwóch domów jednorodzinnych nie ma dwóch limitów — ma jeden.

Ponieważ limit dotyczy podatnika, a nie nieruchomości, u małżonków będących współwłaścicielami budynku, z których każde ponosi wydatki i dysponuje własną fakturą, każde rozlicza własny limit. Ten sam wydatek może być jednak odliczony tylko raz.

Odliczenia dokonuje się w zeznaniu za rok podatkowy, w którym wydatek został poniesiony — a nie w zeznaniu za rok zakończenia całego przedsięwzięcia. Terminy złożenia zeznań (PIT-36, PIT-37, PIT-36L, PIT-28) wynikają z ogólnych przepisów i sprawdza się je dla konkretnego roku podatkowego.

Jeżeli kwota odliczenia nie znalazła pokrycia w dochodzie (przychodzie) podatnika za dany rok, nadwyżkę odlicza się w latach kolejnych — jednak nie dłużej niż przez 6 lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym poniesiono pierwszy wydatek. Nadwyżka nie przepada z dnia na dzień, ale ma swój koniec.

Przedsięwzięcie trzeba zakończyć w ciągu 3 kolejnych lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym poniesiono pierwszy wydatek — nie od podpisania umowy z wykonawcą ani od decyzji o inwestycji.

Niedotrzymanie tego terminu oznacza obowiązek zwrotu ulgi: kwoty uprzednio odliczone dolicza się do dochodu (przychodu) przy rozliczeniu podatku za rok, w którym trzyletni termin upłynął. Dlatego rozłożenie prac na etapy warto planować z kalendarzem podatkowym — pierwszy wydatek uruchamia zegar.

Ulgi nie łączy się z dofinansowaniem tego samego wydatku. Wydatek sfinansowany lub dofinansowany ze środków NFOŚiGW albo wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej — a więc na przykład z programu Czyste Powietrze — z odliczenia wypada. Odliczyć można natomiast wkład własny — część kosztu, której dotacja nie pokryła.

Osobno uregulowana jest sytuacja, w której zwrot przychodzi po odliczeniu. Jeżeli podatnik skorzystał z ulgi, a w kolejnych latach otrzymał zwrot całości lub części wydatków (na przykład w ramach programu Mój Prąd), ma obowiązek doliczyć zwrócone kwoty do dochodu przy rozliczeniu podatku za rok, w którym zwrot otrzymał. Zestawienie samych programów i tego, co można łączyć, znajduje się na stronie programy dopłat; zasady najczęściej używanego z nich opisujemy w tekście Czyste Powietrze — zasady.

Z ulgi można skorzystać także wtedy, gdy przedsięwzięcie rozpoczęto przed 1 stycznia 2019 r., pod warunkiem że zakończono je po 31 grudnia 2018 r. i nie później niż w okresie 3 kolejnych lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym poniesiono pierwszy wydatek. Odliczeniu podlegają wtedy wydatki poniesione od 1 stycznia 2019 r., najpóźniej do dnia upływu tego terminu.